Współpraca policji w Unii Europejskiej

Detektyw Popowski na tropie

Początki instytucjonalnej współpracy europejskiej sięgają drugiej połowy XIX w. i wiążą się z okresem wzmożonej migracji ludności, spowodowanej zmianami politycznymi i gwałtownym rozwojem nowych gałęzi przemysłu. Zmiany te miały bezpośredni wpływ na rozszerzenie się zasięgu działania przestępców, oraz nowe dotąd nieznane formy przestępczości.

Następstwem rozwoju przestępczości było organizowanie nowych struktur aparatu ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie stworzono zręby nowoczesnego prawa międzynarodowego, a tym samym podstawy prawne i organizacje współpracy policji kryminalnych. Już w 1888r. Austria, Belgia i Holandia zawarły pierwszą umowę, przewidującą wymianę informacji o przestępcach działających na ich terytoriach. Umowę tę należy uznać za początek wprowadzenia w życie idei europejskiej współpracy policyjnej.

Rosnąca świadomość zagrożeń wynikających z rozwoju przestępczości o ponadnarodowym charakterze oraz frustracja z racji niepowodzeń w ściganiu przestępców, działających na terytorium innych państw, zadecydowały o powołaniu w 1923r. nowej struktury policyjnej – Międzynarodowej Komisji Policji Kryminalnych. Przyczyniła się ona do stworzenia podwalin nowego systemu współpracy organów ścigania oraz wzrostu skuteczności działań policji poszczególnych państw.

Przestępczość w Europie musi być rozpatrywana jako część przestępczości ogólnoświatowej. Ze względu na strukturę i metody działania grup przestępczych mówi się o różnych formach i jej przejawach. Syndykaty przestępcze stanowią jądro przestępczości zorganizowanej. Organizacje te charakteryzuje ściśle hierarchiczna struktura. Model Europejski opiera się na 3 filarach (światowej, zachodnio-europejskiej i środkowo-wschodnio-europejskiej przestępczości zorganizowanej). Filar pierwszy stanowią mafie typu włoskiego i amerykańskiego, południowo-amerykańskie kartele, japońska yakuza i chińskie triady, filar drugi różne krajowe i międzynarodowe zorganizowane grupy przestępcze, filar trzeci grupy nowe. Analizę stanu przestępczości europejskiej utrudnia brak systematycznie opracowywanych statystyk. Narastająca przestępczość, charakteryzująca się coraz bardziej globalną i złożoną strukturą, zmusza organy ścigania do zmiany form metod pracy wykrywczej oraz koncentracji wysiłków na przestępstwach najgroźniejszych dla bezpieczeństwa obywateli. Do najważniejszych zagrożeń w Europie w wymiarze bezpieczeństwa i przestępczości należą niewątpliwie takie zjawiska, jak terroryzm, przemyt narkotyków, pranie brudnych pieniędzy, handel materiałami radioaktywnymi i bronią, przemyt ludzi, nielegalny obrót kradzionymi pojazdami, piractwo gospodarcze i komputerowe. Nieodzowne w tej sytuacji wydaje się integrowanie współpracy służb policyjnych i celnych w Europie.

Działający od ponad 75 lat Interpol jest najstarszą, największą i niewątpliwie najbardziej znaną na świecie międzynarodową organizacją policyjną. Podstawy prawne jego działania reguluje uchwalony w 1956r. Statut. Do Interpolu państwo przystępuje na mocy deklaracji rządowej, zawierającej zapewnienie o poszanowaniu jej Statutu. W 1999r. członkami Interpolu było 177 państw. Polska ponownie przystąpiła do Interpolu w 1990r. W KGP została powołana komórka organizacyjna Interpolu w randze wydziału. Sekretariat Generalny Interpolu stał się największą i jak dotychczas najdoskonalszą bazą danych o przestępcach, przedmiotach utraconych w wyniku przestępstwa i metodach działania sprawców. W ciągu ostatnich 10 lat stworzono tu unikalny system intranetowej łączności komputerowej, obejmującej swoim zasięgiem 135 państw na wszystkich kontynentach, zintegrowany z systemem analizy kryminalnej. Zespół pracowników Sekretariatu Generalnego Interpolu, mającego swoją siedzibę w Lyonie, składa się z policjantów, ekspertów i personelu pomocniczego ze wszystkich państw członkowskich (ogółem 350 osób). W krajowych biurach Interpolu w 177 państwach jest zatrudnionych ogółem 3200 funkcjonariuszy i urzędników policyjnych. Języki robocze Interpolu to francuski, angielski, hiszpański i arabski.

W latach 1975 – 1985 w Europie funkcjonowała grupa TREVI. Powołano ją w grudniu 1975 roku w Rzymie, w celu przeciwdziałania terroryzmowi i innych najgroźniejszych form przestępczości, cywilnego bezpieczeństwa powietrznego i nuklearnego, katastrof żywiołowych, wymiany oficerów łącznikowych.

Kolejny etap w procesie integracji policji wyznaczył w 1985r. Układ z Schengen pomiędzy Francją, Niemcami i krajami Beneluxu w sprawie zniesienia kontroli osobowej na granicach wewnętrznych tych państw. To wymagało określonych przedsięwzięć w dziedzinie bezpieczeństwa, aby nie zostało wykorzystane przez świat przestępczy. Regulacja tych działań została zapisana w dodatkowym Układzie z Schengen z 19.06.1990r. Ten dokument można traktować jako początek kształtowania się ogólnoeuropejskiej strategii bezpieczeństwa.

W celu dalszego usprawnienia międzynarodowej współpracy w trakcie posiedzenia Rady Europy w Maastricht w grudniu 1991r. podjęto inicjatywę utworzenia Biura Policji Europejskiej (Europolu), jako centralnej placówki policji kryminalnej w Europie. Można powiedzieć, że układ o Unii Europejskiej z 1992r., okres tej wstępnej integracji zamknął. Przyjęto rozwój ścisłej współpracy w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, jako jeden z głównych filarów rodzącej się Wspólnoty.

W październiku 1997r., po trwających ponad rok negocjacjach, podpisano Traktat Amsterdamski. Zawiera on wiele zapisów dotyczących współpracy policyjnej i zobowiązuje m.in. Radę Unii Europejskiej, aby po pięciu latach od jego wejścia w życie rozwinęła współpracę administracyjną, policyjną i sądowniczą. Wywarł on istotne zmiany w kierunku instrumentów prawnych dających możliwość współpracy policyjnej.

Ważnym krokiem w dziedzinie koordynacji działań w zakresie współpracy policji w walce z przestępczością międzynarodową na poziomie wspólnoty jest podpisanie 26.07.1995r. w Kopenhadze konwencji o utworzeniu Europolu. Europol jest organizacją opartą na konwencji i dlatego przynależność do niej wymaga ratyfikowania tego aktu prawa międzynarodowego przez parlament kraju kandydującego. Działające od 1.10.1998r. w Hadze biuro policji europejskiej – Europol ma na razie nie więcej niż stu oficerów policji (którzy podlegają ustawodawstwu europejskiemu), skromny budżet i ograniczone kompetencje. Do jego zadań należy zwiększenie efektywności we współpracy państw członkowskich w walce z terroryzmem, przemytem narkotyków a przede wszystkim walkę z przestępczością zorganizowaną.

Niezależnie od prób wspólnego zwalczania przestępczości kryminalnej Unia Europejska stara się rozwijać programy prewencyjne, służące eliminowaniu przyczyn przestępczości, a także popularyzuje programy już sprawdzone w praktyce.

 

Marcin Popowski

Sekretarz Zarządu i rzecznik prasowy Stowarzyszenia Detektywów Polskich

Wróć