Marcin Popowski > Ciekawostki > Kryminalistyka

Kryminalistyka

Mechanoskopia

Mechanoskopia jest dziedziną wiedzy zajmującą się wzajemnym oddziaływaniem narzędzi, a także badaniem śladów przez nie pozostawionych oraz zmianami strukturalnymi materiałów i ich odkształceniami. Badania przeprowadzane są przy użyciu różnorodnych instrumentów takich jak: mikroskopy porównawcze, mikroskopy interferencyjne, detektory ultradźwiękowe, radiografia itp. Istotą badań jest ustalenie oddziaływań narzędzia z przedmiotem oraz badanie zmian materiałów niewidocznych "gołym" okiem. Identyfikacja narzędzi może mieć charakter identyfikacji grupowej, gdy można określić jedynie rodzaj narzędzia (np. obcęgi, śrubokręt, łom), najczęściej na podstawie drobnych nierówności powstałych w procesie produkcji oraz w trakcie ich używania i renowacji (np. ostrzenie). Możliwa jest również identyfikacja indywidualna wskazująca, które z kilku pozornie jednakowych narzędzi zostało użyte.

Zamki i narzędzia

Najczęściej w trakcie włamań do obiektu uszkodzeniu ulegają okna i drzwi. A jeżeli są całe i nie uszkodzone, a z pomieszczenia wyniesiono wszystko? Badanie mechanoskopijne zamków i kłódek pozwoli ustalić czy były one otwierane innym narzędziem niż oryginalny klucz.
W przypadku uszkodzeń, także i tych widocznych (np. przecięcie kłódki, kraty) jest możliwość przeprowadzenia badań pozwalających jednoznacznie zidentyfikować użyte do tego celu narzędzie (np. nożyce, wytrych, piłka do metalu itp.).

Badania łusek

Na łuskach pochodzących z pistoletów po wystrzeleniu pozostają ślady współpracy z mechanizmem pistoletu - ślady iglicy, wyrzutnika, komory nabojowej itp. Badania pozwalają określić z jakiego egzemplarza pistoletu oddano strzał.

Badania powłamaniowe

Oględziny powłamaniowe i związane z tym badania pozwolą prześledzić drogę sprawcy (sprawców), a więc sposób wejścia do obiektu oraz wyjścia, a także odpowiedzieć na pytanie czy obiekt był prawidłowo zabezpieczony przed dostępem osób niepowołanych. Ujawnione i zebrane w trakcie oględzin ślady, także związane z innymi dziedzinami badań (np. daktyloskopijne, fizykochemiczne, biologiczne), pozwolą w wypadku wytypowania sprawcy na udowodnienie mu winy.

Fizykochemia

Badania fizykochemiczne wykorzystują najnowsze zdobycze nauki w celu przeprowadzenia badań porównawczych i identyfikacyjnych cech fizycznych oraz właściwości chemicznych porównywanych materiałów. Badania te mają na celu ustalenie z jakimi rodzajami substancji mamy do czynienia.

Pożary

Badania pogorzeliska pozwolą ustalić miejsce źródła pożaru, a tym samym mogą doprowadzić do ustalenia przyczyny pożaru. Pobranie drobnej próbki materiału z ogniska pożaru pozwoli przeprowadzić analizę w kierunku ujawnienia substancji łatwopalnych i ich grupowej identyfikacji. Badania przewodów elektrycznych, a zwłaszcza izolacji, miejsc zwarć elektrycznych, może przyczynić się do określenia przyczyny pożaru. Ciekawostką jest fakt, że pojawienie się ognia z dwóch przeciwległych stron np. w stogu siana lub magazynie z drewnem, wcale nie świadczy o tym, że są dwa ogniska pożaru, a więc podpalenie.

Alkohole

W wielu sklepach można spotkać alkohole udające uznane i renomowane marki, i to zarówno wódki gatunkowe, jak i czyste, a nawet wina i piwa. Po spożyciu kolejnej partii ulubionego trunku, kiedy przez ostatni rok nie było żadnej sensacji nagle budzimy się ze złym samopoczuciem, mamy tzw. kaca. Badanie chemiczne zawartości butelki pozwoli ustalić, czy w niej była jak zawsze np. ulubiona szkocka Whisky, czy też może np. spirytus z wodą, barwnikiem i dodatkiem aromatyczno-  smakowym.

Środki odurzające

Rutynowe testy pozwolą ustalić, czy dostarczona do badań substancja nie należy do grupy środków farmaceutycznych, których spożycie może być zagrożeniem dla zdrowia, kariery, a nawet życia. Szerzej na ten temat można przeczytać na stronie Narkotyki.

Materiały wybuchowe

Analiza chemiczna pozostałości po "głośnym huku" pozwoli nam udzielić odpowiedzi na pytanie, czy to była nieszkodliwa zabawa dzieci chińską petardą "Big Tiger", czy też powinniśmy to potraktować poważnie. Badania tego typu mają za zadanie odpowiedzieć na pytanie, jakiego rodzaju był to materiał wybuchowy.

Tajne znakowanie

Każdy z nas posiada wiele cennych przedmiotów, które nie są unikatowymi dziełami sztuki, a występują w wielu egzemplarzach. Przy kradzieży i późniejszym odnalezieniu takiego przedmiotu (czasami nawet w domu przyjaciela) nie jesteśmy w stanie wykazać, że ten konkretny przedmiot należał do nas. Możemy tylko powiedzieć, że nam skradziono taki sam. Ale jeżeli nasz przedmiot wcześniej oznaczyliśmy w sposób niewidoczny dla innych? Do tego celu używane są specjalne niewidoczne flamastry jak i proszki, które uwidaczniają się w specjalnym świetle. Sprawdzamy, czy na nim znajduje się nasza sygnatura. Jeżeli jest, odzyskaliśmy naszą cenną rzecz.

Pułapki kryminalistyczne

Czasami mamy do czynienia z sytuacją, że z domu, biura lub fabryki giną nam lub naszym znajomym drobne sumy pieniędzy, przedmioty, mamy wrażenie, że podczas naszej nieobecności ktoś rusza nasze rzeczy, szpera w szufladach itp. Założenie pułapki kryminalistycznej pozwoli nam (w wypadku ponownej kradzieży) dojść do sprawcy tego czynu. Pułapka kryminalistyczna odpowie nam czy ktoś grzebie w naszych rzeczach, czy też jest to efekt tylko naszej wyobraźni.

SAMOCHODY

Samochód - jeden z najwspanialszych wynalazków XX wieku. Najlepszy przyjaciel człowieka, źródło radości, ale także i kłopotów. Potrafi się popsuć, czasami jedzie nie tam, gdzie go skierowaliśmy, potrafi zderzyć się z innym albo bez naszego udziału znika. Badania pozwalają potwierdzić jego przebieg, pochodzenie, stan techniczny i ustrzec się przed popełnieniem błędu, który nierzadko drogo może nas kosztować.

Numery nadwozi samochodowych

Badanie mechanoskopijne numerów nadwozia pozwoli ustrzec się przed zakupem samochodu kradzionego. Badania wykonywane przy użyciu specjalistycznego sprzętu wykrywają przerobienie numerów nadwozia, przespawania (tzw. wstawki), a także pozwalają stwierdzić czy samochód miał wykonywane naprawy blacharskie i w jakim zakresie.

Badania lakierów

Często zachodzi konieczność ustalenia czy poszczególne elementy samochodu były malowane fabrycznie, czy też lakierowane w późniejszym okresie. Odpowiedzi na to pytanie udzieli badanie porównawcze płytek lakieru zebranych z poszczególnych elementów. Podobnie przy wypadkach drogowych, zwłaszcza połączonych z ucieczką z miejsca zdarzenia, jedyną możliwością identyfikacji pojazdu jest przeprowadzenie badania porównawczego drobin lakieru ujawnionych na miejscu wypadku z lakierem samochodu sprawcy.

Badania powypadkowe

Badania powypadkowe samochodów należą do badań interdyscyplinarnych. W zależności od potrzeb wykonuje się badania:
traseologiczne - określenie toru pojazdu na podstawie śladów przebytej przez niego drogi,
mechanoskopijne - określające, która część pojazdu miała kontakt z przeszkodą, w jakiej kolejności i zakresie,
fizykochemiczne - porównywanie substancji (w tym mikrośladów) zebranych z różnych miejsc w celu potwierdzenia lub wykluczenia ich wcześniejszego związku,
fotogramometria - sporządzanie szkiców miejsc zdarzenia na podstawie zdjęć fotograficznych oraz dokumentacji.

Badania pokradzieżowe

Badania pokradzieżowe samochodów należą do badań interdyscyplinarnych. W zależności od potrzeb wykonuje się badania:
mechanoskopijne - ustalenie sposobu pokonania zabezpieczeń pojazdu, badania porównawcze narzędzi, ekspertyzy oznakowań identyfikacyjnych,


fizykochemiczne - pozwalają sprawdzić, czy przypadkiem nowo zakupione elementy pojazdu (po kradzieży naszych) nie były na nim wcześniej montowane,
daktyloskopijne - pozwalają zidentyfikować sprawcę kradzieży.

Dokumenty

W ujęciu prawnym dokument jest to uzewnętrznienie myśli lub wiadomości za pomocą środków technicznych - pisma, obrazu, mowy. Dokumenty dla różnych doraźnych celów bywają fałszowane. Badania dokumentów mają za zadanie określić, czy dokument jest autentyczny czy sfałszowany. Jeżeli został sfałszowany, to trzeba ustalić w jakim zakresie, jaką metodą i przez kogo. Niemniej zachodzi czasem potrzeba nie wykazania fałszerstwa, a wręcz udowodnienia autentyczności np. w wypadku podważania przez rodzinę zmarłego - testamentu.

Grafologia

Rękopisy podlegają badaniom tylko w oryginale. W pewnych wypadkach dopuszczany jest do badań dokument występujący w postaci kalkokopii lub fotokopii. Kserokopie, faksokopie, jak i przetworzone innymi środkami powielania dokumenty do badań porównawczych pisma ręcznego nie są przyjmowane. Badanie rękopisów przede wszystkim ustala, czy widoczny tekst jest tekstem pierwotnym, jednorodnym, czy nie był wycierany, przerabiany lub poddawany innym zabiegom mającym na celu zmianę pierwotnej treści. Następnie dysponując niekwestionowanym materiałem porównawczym przeprowadza się badania porównawcze w celu potwierdzenia lub wykluczenia jednorodności wykonawczej.

Maszynopisy

Maszynopisami są dokumenty sporządzone przy użyciu maszyny do pisania. Badaniom podlegają dokumenty oryginalne lub kalkokopie. Kserokopie, faksokopie, jak i przetworzone innymi środkami powielania dokumenty do badań nie są przyjmowane. Badanie maszynopisów przede wszystkim ustala, czy widoczny tekst jest tekstem pierwotnym, czy nie był wycierany, przerabiany lub poddawany innym zabiegom mającym na celu zmianę pierwotnej treści. Na podstawie wielkości i kształtu czcionek oraz skoku wózka można ustalić cechy grupowe maszyny użytej do sporządzenia dokumentu, a więc marka, typ, model. Z kolei badając cechy indywidualne czcionek i dysponując materiałem porównawczym można ustalić konkretny egzemplarz maszyny, na którym sporządzono dokument.

Druki

Druki są to wykonane techniką drukarską dokumenty przygotowane do wypełnienia przez uprawnione jednostki, najczęściej niedostępne dla osób nieuprawnionych np. świadectwa, dowody rejestracyjne pojazdów, zaświadczenia lekarskie. Do badań przyjmowane są tylko druki oryginalne. Kserokopie, faksokopie, jak i przetworzone innymi środkami powielania dokumenty do badań nie są przyjmowane. Badanie ustala, czy dokument jest oryginalny, czy podrobiony, a jeżeli tak, to jaką techniką. Badaniom podlegają także maszyny i urządzenia służące do drukowania w celu stwierdzenia, czy były używane do sporządzenia druków.

Pieczątki

Pieczątki oraz pieczęcie są wykonywane techniką miękką (gumową, polimerową) oraz grawerską. Badaniom podlegają odbitki i odciski oraz same pieczątki i pieczęcie. Kserokopie, faksokopie, jak i przetworzone innymi środkami powielania odbitki pieczątek do badań nie są przyjmowane. Badanie określa, czy odbitki pieczątek i pieczęci różnią się od niekwestionowanych oraz czy zostały sporządzone przy użyciu tych, które dostarcza się do badań.

Daktyloskopia

Na palcach każdego człowieka w chwili narodzin widoczne są linie tworzące niepowtarzalny wzór składający się z różnej długości listewek. Dotychczasowe badania dowiodły, że jest to wzór niepowtarzalny i niezmienny w ciągu całego życia. Wydzielana przez skórę substancja potowo-tłuszczowa osadza się na przedmiotach, które zostały dotknięte. Specjalnymi technikami można ślady te ujawnić i zabezpieczyć. Zabezpieczone ślady można następnie porównać ze śladami pobranymi od danej osoby i jednoznacznie wykazać, czy są zgodne. Podobnie niezmienne i stanowiące przedmiot badań są ślady pozostawione przez dłonie i stopy, a także inne części ciała: ucho, czerwień wargowa itp.

Fotografia

Fotografie robi każdy. Natomiast mało kto wie, że na podstawie filmu (negatywu) można jednoznacznie zidentyfikować aparat fotograficzny, w którym ten film naświetlono. Ponadto można ustalić, czy fotografia nie jest montażem, czy widniejąca na niej data to ta właściwa.

Fonoskopia

Szczególnym rodzajem dokumentu są zarejestrowane na taśmie magnetofonowej lub innym nośniku wypowiedzi słowne. Badania obejmują sam nośnik w celu ustalenia, czy wypowiedzi nie zostały zniekształcone poprzez wykasowanie, dogranie lub zmianę chronologii, a także montaż. Następnym etapem jest sporządzenie stenogramu zarejestrowanych wypowiedzi.

Biologia

Badania biologiczne wykonywane są w celu ustalenia pochodzenia śladów biologicznych np. wydzielin, wydalin oraz - przy dysponowaniu materiałem porównawczym - ustalenie od kogo pochodzą.

WYKRYWACZ KŁAMSTW "POLIGRAF"

Poligraf, czyli tzw. wykrywacz kłamstw to urządzenie, za pomocą którego bada się stan psychofizyczny człowieka: zdenerwowanie, potliwość, tętno, ciśnienie. Badanie odbywa się na zasadzie pytań i odpowiedzi. Na tej podstawie można stwierdzić, czy człowiek mówi prawdę, czy kłamie. Można stwierdzić lub wykluczyć, czy badany miał związek z przestępstwem. Badanie poligraficzne jest dowodem pomocniczym dla sądu, ważnym jedynie w zestawieniu z innymi dowodami potwierdzającymi winę oskarżonego.

Opracowano na podstawie:
Materiałów z Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego,
"Kryminalistyki" pod redakcją prof. dr hab. Jana Widackiego, wyd. C. H. BECK Warszawa 1999r.